داوود صمدى آملى
57
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
مرحوم قطب الدين شيرازى در شرح حكمة الاشراق است . حكمة الاشراق تأليف جناب سهروردى مىباشد . وقتى اين كتاب توسط خواجه طوسى تدريس مىشد يكى از شاگردان خواجه به نام قطب الدين شيرازى تقريرات درس ايشان را در كتابى به نام شرح حكمة الاشراق پياده نمود . بنده خدائى مىگفت بعد از طى كردن كتابهايى چون اشارات و اسفار توفيق آن را داشتم كه در يكى ، دو ماه رمضان حكمة الاشراق را با يكى از دوستانم تا سحر مباحثه كنم . اين هم يك نحوه شب زندهدارى است . آن ايام خيلى با بركت بود . مخصوصا اواخر حكمة الاشراق ، آنجا كه به بحث مكاشفات مىرسد ، خيلى حرفهاى خوشى دارد . جناب قطب الدين شيرازى در صفحه 31 شرح حكمة الاشراق در بيان تعريف فلسفه مىفرمايد : الحكمة استكمال النفس الانسانية به تحصيل ما عليه الوجود في نفسه و ما عليه الواجب مما ينبغي ان يكتسبه تعلّما لتصير عالما معقولا مضاهيا للعالم الوجود و تستعدّ للسّعادة القصوى الأخروية بحسب الطّاقة البشرية . يعنى حكمت طلب كمال نمودن نفس ناطقه انسانى است براى تحصيل آنچه كه فى نفسه وجود دارد و براى تحصيل آنچه كه بر نفس واجب است آن را كسب نمايد . نفس حكمت را مىآموزد تا عالمى معقول ، مشابه عالم وجود گردد ، و به حسب طاقت بشريه استعداد لازم را براى سعادت والاى اخروى پيدا كند . اينكه در عبارات حكما در تعريف حكمت كلمهء « استكمال النفس الانسانية » مىآيد سرّش آنست كه اگر آدمى مىخورد و مىخوابد و شهوت به كار مىبرد بهيمه است ، و اگر مىخورد و مىخوابد و ضرر و آسيب و آزار او به خلق خدا مىرسد سبع است و اگر مىخورد و مىخوابد و حيله و مكر و تزوير و خلاف و دروغ دارد با بندگان خدا او شيطان است ولى اگر مىخورد و مىخوابد و شهوت